Trong bối cảnh mỗi chiếc điện thoại trở thành một "ví tài chính số", việc nâng chuẩn bảo mật giúp giảm thiểu rủi ro trước các thủ đoạn lừa đảo công nghệ ngày càng tinh vi.
Từ chối giao dịch
Những ngày đầu tháng 3, nhiều người dùng bất ngờ không thể thực hiện giao dịch trên ứng dụng ngân hàng dù tài khoản vẫn hoạt động bình thường. Nguyên nhân được xác định liên quan đến quy định bảo mật mới của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có hiệu lực từ ngày 1-3.
Anh Trương Thanh Ngọc (ngụ TP HCM) cho biết đầu tháng 3, khi cần thực hiện một giao dịch, ứng dụng trên smartphone của anh bất ngờ hiển thị thông báo lỗi và không cho tiếp tục sử dụng. Khi đăng nhập, ứng dụng thông báo: "Theo quy định của NHNN, ngân hàng ngừng cung cấp dịch vụ ngân hàng số trên thiết bị có dấu hiệu tiềm ẩn rủi ro về an toàn thông tin…". "Tôi đã gỡ ứng dụng và cài đặt lại, làm theo hướng dẫn từ phía ngân hàng nhưng vẫn không thể giao dịch, nên phải ra ngân hàng nhờ hỗ trợ" - anh Ngọc nói.
Người dùng không thể giao dịch trên ứng dụng ngân hàng khi thiết bị không đạt chuẩn bảo mật
Chị Nguyễn Thu Thảo, nhân viên văn phòng tại TP HCM, cũng cho hay không thể tiếp tục dùng ứng dụng ngân hàng giao dịch trên iPhone từ ngày 1-3. Khi mang máy đi kiểm tra, nhân viên kỹ thuật xác định thiết bị của chị từng được "bẻ khóa". "Do điện thoại đã bị can thiệp vào hệ điều hành, ứng dụng ngân hàng không cho phép tiếp tục giao dịch vì lý do bảo mật" - chị Thảo chia sẻ. Một số người dùng điện thoại nội địa Trung Quốc cũng phản ánh thiết bị bị ứng dụng ngân hàng thông báo "không đủ điều kiện giao dịch".
Liên quan đến vấn đề này, các ngân hàng như Vietcombank, BIDV, VPBank... cũng như nhiều ngân hàng khác đã liên tục gửi thông báo tới khách hàng về việc ứng dụng ngân hàng sẽ tạm ngừng hoạt động trên một số thiết bị để đáp ứng quy định theo Thông tư 77/2025/TT-NHNN của NHNN về an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ trực tuyến của ngành ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 1-3. Theo đó, những thiết bị bị chặn truy cập ứng dụng Internet Banking khi có các dấu hiệu như bật chế độ gỡ lỗi, chạy giả lập hoặc máy ảo, hệ điều hành bị chỉnh sửa, tải khởi động mở khóa, bẻ khóa hay ứng dụng bị chèn mã lạ.
Theo ghi nhận, không chỉ có ứng dụng ngân hàng, nhiều nền tảng số khác cũng đang siết chặt kiểm tra bảo mật thiết bị. Ngoài ví điện tử như MoMo hay Zalopay, các dịch vụ thanh toán của Google như Google Wallet và Google Pay cũng có thể từ chối thanh toán nếu can thiệp sâu vào hệ điều hành Android để tùy chỉnh thiết bị (root), mở khóa bootloader hoặc không đạt chuẩn bảo mật. Các ứng dụng thường kiểm tra tính toàn vẹn thiết bị thông qua Google Play Integrity API để phát hiện nguy cơ can thiệp hệ thống. Trong khi đó, một số nền tảng nội dung như Netflix có thể hạn chế một số tính năng, chẳng hạn phát nội dung chất lượng cao, trên thiết bị không đáp ứng tiêu chuẩn bảo mật.
Nên lựa chọn thiết bị chính hãng
Theo hãng bảo mật Kaspersky, việc root máy có thể làm suy yếu các lớp bảo mật, phần mềm độc hại có thể truy cập, sửa hoặc xóa dữ liệu hệ thống, thậm chí kiểm soát thiết bị. Ngoài ra, việc can thiệp hệ điều hành còn có thể làm mất bảo hành và tiềm ẩn rủi ro hư hỏng. Kaspersky cũng cảnh báo các cuộc tấn công bằng mã độc Trojan vào ngân hàng trên điện thoại Android đang gia tăng, với số vụ trong năm 2025 tăng 56% so với năm trước, chủ yếu nhằm đánh cắp thông tin đăng nhập dịch vụ ngân hàng và thanh toán điện tử.
Tại Việt Nam, hệ thống phòng chống lừa đảo của nTrust đã phát hiện hơn 62.900 loại mã độc mới trên điện thoại trong năm 2025, trong đó có gần 1.000 ứng dụng giả mạo nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị hoặc âm thầm đánh cắp mã OTP.
Đại diện hệ thống bán lẻ Viettel Store cho biết sau khi Thông tư 77/2025 của NHNN có hiệu lực, nhiều khách hàng đã đến cửa hàng phản ánh tình trạng không thể đăng nhập hoặc sử dụng ứng dụng ngân hàng trên điện thoại. Nhóm khách hàng gặp tình trạng này chủ yếu là người sử dụng thiết bị đã qua sử dụng hoặc máy mua từ nhiều nguồn khác nhau nên không nắm rõ thiết bị đã từng bị can thiệp phần mềm hay chưa. Nhân viên kỹ thuật phải kiểm tra hệ điều hành và hỗ trợ khôi phục phần mềm về trạng thái nguyên bản cho khách hàng. "Trong bối cảnh các dịch vụ ngân hàng số siết chặt tiêu chuẩn bảo mật, người dùng nên ưu tiên lựa chọn thiết bị chính hãng, có nguồn gốc rõ ràng và hệ điều hành nguyên bản để bảo đảm khả năng tương thích với các ứng dụng tài chính, đồng thời thuận tiện trong việc bảo hành và cập nhật phần mềm" - đại diện Viettel Store lưu ý.
Theo các chuyên gia bảo mật, việc người dùng tùy biến giao diện, can thiệp mở khóa hoặc cài đặt ứng dụng từ nguồn không chính thống vô tình tạo ra "kẽ hở" để kẻ xấu cài phần mềm gián điệp, theo dõi màn hình hoặc thao tác bàn phím của chủ thiết bị. Các chuyên gia khuyến nghị người dùng chỉ nên tải ứng dụng từ các kho chính thức như Apple App Store hoặc Google Play, đồng thời kiểm tra kỹ đánh giá ứng dụng và hạn chế cài đặt từ các liên kết không rõ nguồn gốc. Người dùng cũng cần cân nhắc trước khi cấp các quyền truy cập nhạy cảm, đặc biệt là quyền Trợ năng, đồng thời thường xuyên cập nhật hệ điều hành và ứng dụng để vá các lỗ hổng bảo mật.
Từ phía ngân hàng, khách hàng được khuyến cáo sử dụng thiết bị chính hãng với hệ điều hành nguyên bản và chỉ cài đặt ứng dụng từ kho chính thức. Khi cập nhật phiên bản mới của ứng dụng ngân hàng số, nếu hệ thống phát hiện thiết bị có dấu hiệu rủi ro, ứng dụng sẽ hiển thị cảnh báo và tự động thoát nhằm bảo vệ tài khoản. Người dùng được khuyến nghị chuyển sang thiết bị đáp ứng tiêu chuẩn bảo mật của nhà sản xuất. Trong trường hợp tiếp tục sử dụng thiết bị cũ, người dùng nên liên hệ nhà sản xuất hoặc các trung tâm kỹ thuật uy tín để kiểm tra và khôi phục hệ điều hành về trạng thái nguyên bản. Với thiết bị từng bị bẻ khóa hoặc can thiệp hệ thống, có thể thử khôi phục cài đặt gốc hoặc cập nhật phần mềm mới nhất để giảm thiểu rủi ro.
Nỗi lo từ các phần mềm cửa hậu
Theo ông Anton Kivva, Trưởng nhóm Phân tích phần mềm độc hại tại Kaspersky, cùng với sự gia tăng nhanh của các mã độc nhắm vào smartphone, sự xuất hiện ngày càng nhiều của các phần mềm cửa hậu được cài sẵn như Triada hay Keenadu tiềm ẩn mối nguy hiểm cho người dùng. Người dùng có thể mua phải thiết bị Android mới nhưng đã bị nhiễm mã độc mà không hề hay biết. Với các phần mềm cửa hậu này, kẻ tấn công kiểm soát gần như toàn bộ thiết bị, khiến dữ liệu trên điện thoại hoặc máy tính bảng có nguy cơ bị xâm phạm. Việc loại bỏ mã độc này cũng không đơn giản. "Nếu nghi ngờ thiết bị bị nhiễm, người dùng nên kiểm tra và cập nhật phần mềm mới nhất, sau đó sử dụng các giải pháp bảo mật để quét lại thiết bị nhằm bảo đảm hệ thống không còn mã độc" - ông Anton Kivva khuyến cáo.
